arama

Gezegenlerin Uzaklığı Nasıl Ölçülüyor? (Doppler Etkisi)

Gezegenlerin Uzaklığı Nasıl Ölçülüyor? (Doppler Etkisi)
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • skyhan skyhan
  • 1 Star
    Loading...

Hiç yol kenarında beklerken önünüzden süratli bir otomobil geçti mi?

Bir Anda yükselen bir ses ve vasıta uzaklaştıkça eksilen gürültüyü duyarsınız. Bu yaşadığınız anların bilimsel açıklaması doğru, bugün Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri, yıldızları, kara delikleri keşfediyor, bize olan uzaklıklarını hesaplıyoruz.

Ses, ışık, elektromanyetik ayrım etmeksizin her türlü dalga türü için geçerli olan Doppler etkisi, ilk olarak Christian Andreas Doppler kadar öne sürülen bir teoriydi.

Bu etkiyi kavramak için gözlemci ve ses kaynağı elde etmek üzere iki öbür şarta ihtiyacımız var.

Düş gücünüze takviye olması için misal bir video:

“Vınnn, vınn, vınnnn, vın, vınnn”

Bu örnek, gündelik hayatta Doppler Etkisini en çok deneyimlediğimiz anları temsilcilik ediyor; çünkü sesi duyabiliyor, deneyimleyebiliyoruz.

Göremediğimiz, duyamadığımız, deneyimleyemediğimiz dalgaların Doppler etkisi sonuçlarını ise bilim insanları pek fazla alanda kullanıyorlar.

Önce olayı net şekilde anlayalım.

Gözlemci ve dalganın kaynağı arasındaki mesafeye, dalganın yayıldığı ortamın şartlarına, kaynağın hareket yönüne ve hızına, gözlemcinin pozisyonuna ve hareket durumuna kadar etkinin boyutu değişebiliyor. Bu da teknik bir örnek olsun:

(16. saniyeden başlayın)

Uçağın hareketlerine, hızına kadar sesin asker tarafından nasıl algılandığını gördük.

Burada uyarı etmemiz gereken ayrıntı, kaynak yaklaştıkça daha yüksek frekansın, uzaklaştıkça daha düşük frekansın gözlemlenmesi.

Hatta uçak örneğinde, kaynak ses duvarını aşınca, frekans sıklığı ani bir patlama şeklinde duyuluyor.

Şimdi gelelim Doppler Etkisi ile nelerin mümkün olduğuna…

Hiç yol kenarındaki radarların nasıl çalıştıklarını düşündünüz mü?

Doppler Etkisi baştan sona, yayılan ses dalgalarının frekans sıklığı, kaynağın hızı hakkında veri veriyor.

Bazı durumlar ve koşullarda radarlar minik miktarlarda yanılgılarla ses yoluyla sürat ölçümü yapıyorlar.

Peki bizden uzaktan gezenlerle aramızdaki uzaklık nasıl ölçülüyor dersiniz?

Ilk Önce gördüğünüz her şeyin aracısız olarak ya da dolaylı olarak bir ışık kaynağı olduğu konusunda anlaşalım.

Bir Takım cisimler doğrudan ışık yayarlarken, bazıları ışığı yansıtırlar.

Jurnal hayatta gördüğümüz nesneler, canlı cansız varlıklar genelde yansıtıcı olurlar. Hatta renkler, o nesnelerin hangi dalga boyundaki ışığı yansıttığı ile ilgilidir.

Kırmızı bir otomobil, diğer dalga boyundaki ışıkları emen, sadece kırmızı dalga boyunu yansıtan bir kaplamaya sahip olduğu için kırmızıdır.

Işık dalgalarıyla meydana gelen Doppler Etkisi ise, bize ışık kaynağı hakkında bilgi verir.

Bu sayede milyonlarca kilometre ışık yılı uzaklıktaki nesne ile aramızdaki mesafeyi ölçmek içim metre kullanmak zorunda kalmayız.

Benzer şekilde Dünya’ya yaklaşıp uzaklaşan irili ufaklı cisimler hakkında da Doppler Etkisi doğruca detaylı bilgiye sahip oluruz.

Kafam Çılgın Sorular için siz de önerilerde bulunabilirsiniz: 

Bunun için aklınızdaki en “deli” soruyu yorumlarla veya e-posta aracılığıyla bize bildirin. Araştıralım, gerekirse işin uzmanına danışalım. Yeter ki kafanızdaki o sıra dışı sorulara, içinizdeki meraka ışık tutalım.